Een autoloze dag in Leuven !

Met de oproep van het Wereldfeest voor "1001 duurzame ideeën voor Leuven" voelde de redactie van Leuven Centraal zich geroepen om een eigen voorstel te lanceren: de autoloze dag. We hopen ook echt dat die dag er kan komen.

De beloning voor het beste voorstel, is dat schepen Ridouani het op de agenda van het schepencollege zet. Maar we mikken ook op een tweede spoor, namelijk het burgerinitiatief. Mits 800 handtekeningen leggen we het idee voor aan de gemeenteraad.
In dit artikel onze motivatie en achtergrond bij het voorstel.

Lang geleden …

De autoloze zondagen van 30 jaar geleden zijn nog altijd een begrip. De beelden van lege snelwegen zitten in ons collectief geheugen.Maar wie kent er nog de motieven voor de zondagen? De oliecrisis zegt u? Welja. Door het befaamde rapport van de Club Van Rome " "Grenzen aan de groei" "kwam het plotse besef dat grondstoffen zoals olie, niet uit een bodemloos vat worden getapt. De olieprijs kwam onder druk. De doorbraak kwam er toen het Westen in de Jom Kippoeroorlog (tussen Israël, Egypte en Syrië, 1973) de kant van Israël koos. De kraan ging dicht en de olie zat in crisis.

Gedurende enkele maanden werd het verboden om op zondagen met de auto te rijden. Helaas, het benzineverbruik in "73 nam niet af, want mensen gingen op andere momenten rijden.

De geschiedenis gaat zelfs verder terug: 16 jaar eerder, in 1957, was het ook al prijs: ook toen was een conflict tussen de Arabische (Egypte) en Westerse (Israël, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk) wereld de oorzaak. Egypte had met name het Suez-kanaal willen nationaliseren, dat was in meer dan één verkeerd keelgat terecht gekomen.

Het punt is: ondertussen, enkele generaties later, kennen we een nieuwe versie van de autoloze dagen. Geen product van internationale politiek-militaire spanningen deze keer, en ook geen nationale bevelen om de auto te laten staan.
Het was de actiegroep Car Busters die er rond de eeuwwisseling mee op de proppen kwam. Sinds toen doen steeds meer steden mee aan het initiatief.

Varianten op één thema

In 1994 werd het nieuwe concept "autoloze dag" geboren met een toespraak van Eric Britton op een conferentie in Spanje (Toledo) over de toegankelijkheid van moderne steden. In de jaren nadien gingen Reykjavik (IJsland), Bath (UK) en La Rochelle (Fr) er al mee experimenteren en in 1998 werd in Frankrijk de eerste autovrije dag op een grote schaal georganiseerd. In 2000 dan, lanceerde de Europese Commissie (!) de European Carfree Day als onderdeel van een Europese mobiliteitsweek in september.

In hun originele versie, gingen de Car Busters volop voor een "full scale" model waarbij zeker 90% van het privé autogebruik wordt geweerd, op een gewone werkdag, uit de gehele stad.
In de ogen van de EG-commissie kan een autoloze dag vele vormen aannemen. Het hoeft niet eens te betekenen dat er minder auto"s op straat komen.

Allerlei andere modellen bestaan: geen week- maar een zondag, het autovrij maken van slechts enkele straten, tot het belonen van mensen die de bus nemen, het voorzien van massages voor fietsers, een gratis carwash voor carpoolers, …

Door er deze vertaling van te maken konden vele steden aanpikken en stonden er voor 2006 1600 deelnemende Europese steden geregisseerd, daarnaast doen ook steden in Azië en de twee Amerika"s mee. Maar de impact van de reeks evenementen is wel zeer ongelijk. Door het Europese initiatief heeft de autoloze dag wel een vaste datum: 22 september.

In Vlaanderen bestaat een brede campagne, namelijk de Week van de Vervoering, ook tijdens de derde week van september. ( www.komimo.be ). Hoewel de "dag zonder auto in de stad" wel op het menu staat van het weekprogramma, beperken de meeste deelnemende steden zich tot een bescheiden actie, meer educatief dan effectief.

En toch, allemaal zijn het reacties op de dominantie van de openbare ruimte door de auto en de vele nadelen hiervan.

Enkele voordelen van de "full scale" aanpak zijn ook evident:

 niet alleen de overtuigde laat voor een dag de auto staan, maar iedereen

 het is een collectieve belevenis die uitnodigt voor contacten tussen buren en stadsbewoners

 de directe omgeving ziet er heel anders uit, de stad meemaken zonder auto"s (of een plaatsvervangend groot evenement) is bijzonder en gewoon leuk

 de situatie vraagt om alternatieven: fiets, skate, zonnemobiel, fietstaxi , paardenkar, te voet

 véél ruimte voor sport en spel: de speelstraat maar dan voor alle straten - - de luchtkwaliteit is veel beter en er is veel minder geluidshinder

Er zijn vast nog voordelen te bedenken, en ook: weinig nadelen. Tegenstanders gewagen van symboolpolitiek en betwijfelen het bereiken van een oplossing. Maar in die opmerking zit toch al het erkennen van het probleem. Vermoedelijk zijn het dezelfde criticasters die het bereiken van een definitiever oplossing ook tegenhouden.

Een voorwaarde voor een succesvolle aanpak is natuurlijk dat er een draagvlak voor moet zijn. Op de plaatsen waar het goed werd aangepakt, blijkt dat zonder twijfel het geval. Een ruime meerderheid van de bevolking is enthousiast.
In sommige steden is er op die dag dan ook gratis openbaar vervoer, hebben musea vrije toegang, of zijn er kleinschalige culturele voorstellingen.

In België is het succes van de Brusselse versie wellicht het best gekend.De hele stad (meer dan 160 km2) word een dag afgesloten voor autoverkeer. En dan gaat het over een dag van 9.00 tot 19.00 uur. De dag groeit er uit tot een tot een groot volksfeest en een toeristische attractie.

Maar waarom doet Brussel het zo groots? Pascal Smet, Brussels SPA-schepen verklaart: ze willen de Brusselaars een dag laten nadenken over hun manier van vervoer. Van alle verplaatsingen binnen Brussel is 60% korter dan 5 kilometer. En een kwart is korter dan 1 kilometer. Goede fietsafstanden zou je zeggen. Tot vijf jaar terug, maakte echter maar 1 % van de Brusselaars gebruik van de fiets. Ze willen dat percentage omhoog via een reeks maatregelen, zitten nu aan 5%, en willen naar 15%.

Daarnaast is de autovrije dag een moment van verbroedering voor alle Brusselaars. Ze beleven hun stad eens zonder auto en dat is veel waard. De stad komt in een andere sfeer en tempo en nieuwe contacten worden gelegd.

Daags nadien worden de metingen van de luchtkwaliteit bekendgemaakt. Die wijzen nog eens over het directe effect van de dag, de kwaliteit van de lucht blijkt duidelijk beter.

Ondertussen in Leuven

In Leuven, nochtans springlevend, heeft men deze Europese trein gemist. Onze bestuurders kennen het probleem natuurlijk wel: in het Leuvens mobiliteitsplan uit 2002 wordt de strijd tegen het "autosolisme" aangekondigd, en het behalen van "zekere milieunormen".
De idee van een autoloze zondag haalde ook de gemeenteraad van 24/09/2001. De Agalev-fractie stelt een Leuvense versie voor en burgemeester Tobback antwoordt dat het college er over wil nadenken. Hij komt ook met bezwaren van praktische aard op de proppen voor de maand september. Met de jaarmarkt, de wielerwedstrijd Poeske Scherens, de kermis en stoet der jaartallen zijn al grote delen autovrij, dus volstaat dat voor september.

Verder hekelt Tobback het verzwakken van het concept, Leuven zou zich perfect kunnen inschrijven op het initiatief zonder veel extra maatregelen. Wanneer hij ook het symbolische karakter van de actie aanklaagt, geeft hij als voorbeeld van een blijvende actie … het Martelarenplein dat toen net semi-autovrij werd. Het voorbeeld is helaas slecht gekozen, want onder het plein krijgen auto"s een doorgang als nooit tevoren.
Maar goed, als principe werd de idee dus niet betwist, alleen… sindsdien hebben we er niets meer van gehoord. Of is het uitdelen van een gadget aan de arbeiders die de buslijn naar de industriezones nemen, de uitkomst van het lange denken? Daaruit althans bestond de Leuvense versie van autoloze dag enkele jaren geleden: een zwaktebod dus.
Leuven Centraal wil daarom de vraag opnieuw stellen. Als onze politieke fracties in de gemeenteraad duidelijk willen maken dat ze voor alternatieven in het transport zijn, hebben ze hier namelijk een uitstekend middel om dat duidelijk te maken. We willen het voorstel terug op de gemeenteraad.

800 handtekeningen voor een initiatief

Sinds de nieuwe gemeentewet begin 2007 van kracht werd, heeft elke Vlaamse burger de mogelijkheid om een voorstel op de agenda van zijn gemeenteraad te zetten. In Leuven heeft er zich tot vandaag nog niemand aan gewaagd. Onze burgemeester zal ze zeker ook niet aanmoedigen: dat deze vorm van participatie het Vlaamse decreet haalde, vindt hij een signaal van wantrouwen tegenover de democratisch verkozen vertegenwoordigers. Als repliek zou een verwijzing naar de geschiedenis van de buitenparlementaire actie kunnen dienen.

Maar er geldt ook het volgende: voor een burger die zich niet tot één partij wil richten met zijn vraag van algemeen belang, heeft het gemeentedecreet een essentieel recht voortgebracht, namelijk het naar voor brengen van een idee aan al de zetelende bestuurders van alle partijen. We vinden dat een belangrijk principieel verschil.

Daarom lanceert Leuven Centraal een oproep tot het tekenen van een verzoekschrift aan de gemeenteraad. Na het verzamelen van 800 handtekeningen, ruim de 1% van het aantal inwoners ouder dan 16 jaar dat wettelijk nodig is, bezorgen wij dit verzoekschrift per aangetekend schrijven aan burgemeester en schepenen.

Wij hopen dat hierdoor een diepgaander debat over de invoering van een Leuvense autoloze dag kan plaatsvinden. We denken dat het draagvlak voor een dergelijke actie bij de Leuvenaars sinds 2001 zal zijn toegenomen. Daarbij heeft ook elke politieke partij ondertussen haar klimaatplan. Leuven heeft met het Platform Lokale Agenda 21 trouwens een voor Vlaanderen unieke samenwerking voor duurzaamheid tussen stad, inwoners, universiteit en bedrijven. Misschien kunnen ook zij dit voorstel ter harte nemen.

Trouwens, door als eerste van het "initiatiefrecht" gebruik te maken, hopen we ook anderen te kunnen wijzen op hun rechten en binnenkort andere voorstellen te horen van Leuvenaars op de gemeenteraad.

Voorwaarts.

Voor een autoloze Vaart aan de Dijle !!

Foto’s: Uitreiking prijzen ’1001 duurzame ideeën’